Site Rengi

Sivas ve Doğanşar Haberleri & Sivas Firma Rehberi
REKLAM ALANI
Doğanşar Haber

Kara Gün Dostu Kara Patoz Vefa Bekler?

Muzaffer Çevik

Yazarın şu ana kadar yazılmış 1 makalesi bulunuyor.

Yeni ismiyle Harman Makinesi eski adıyla Kara Patoz Kara gün Dostuydu… Şüphesiz Kara Patoz denilince Z kuşağı olan yeni neslin aklına bir şey gelmez, ama eskilere sorarsanız onlar çok iyi bilirler.

Bir zamanların ve Türk çiftçisinin gözde makinesi olan Kara Patoz, şimdilerde köylerde ya eski harmanların saçakları altında, yada harab olmuş eski samanlıklarda atıl bir vaziyette kaderlerine terk edilmiş bir haldedir. Şansınız varsa büyük şehirlerde türkü barların yada otantik kafelerin bahçelerinde aksesuar olarak görebilirsiniz.

Tamamıyla insan emeğini işleyen bu gıcırtılı ahşap makineler, bir neslin yükünü hafifletmiş, bir nesli de büyütmüştür. Şimdinin hatıralarında kalan kara patoz yerini yeni nesil harman makinelerine bırakmıştır.

Köyümdeki İlk Harman Makinesi (Kara Patoz)

Harman makinesiyle ülkemiz 1940’lı yıllarda tanışmıştır. Doğanşar Tavza köyünde yaşamış dedelerimin hatıralarından edindiğim bilgiye göre benim köyüm olan Tavza Köyü’nde İlk Patoz Makinesi 1970’li yıllarda gelmiştir. Takdir ederseniz ki ülkemizdeki yokluk yıllarında kullanılan ve ulaşılması zor olan herkeste bulunmayan icatlar ve makineler herkes tarafından temin edilemezdi. Genelde durumu yerinde olan bir aile tarafından alınan bir makine yada cihaz tüm köy halkı tarafından imece usulüyle kullanılırdı.

Örneğin telefonun ve televizyonun köylerdeki tarihine bakarsak bunu daha iyi anlayabiliriz. Telefon yalnızca muhtarın evinde olur görüşmek isteyene önceden haber verilerek bekletilir ve görüşmeler böyle sağlanırdı. Bir nevi muhtar evi santral görevi görürdü.

Televizyonun ilk kullanımı buna benzer bir durumdur. Bununla ilgili çevrilmiş olan “Vizontele” filmi o günleri çok iyi bir şekilde anlatmıştır.

Kara Günlerin “Kara” İsimli İcatları…

Ülkemizin yaşadığı yokluk yıllarında halk tarafından verilen isimleri o kara günleri hatırlatırmışçasına hep kara diye isimlendirilirdi. Kara Saban, Kara Patoz, Kara Düzen, Kara Tren gibi isimler bunlardan bazılarıdır. O zamanlar yokluk ve kara günler vardı ama “kara gün dostu” diye bir deyimde vardı. O kara gün dostları olmasa nasıl çıkılırdı o kara günlerden aydınlığa?

Eskiler bilir ama konuyu daha iyi anlamak için gelin hep birlikte patoz’un tarihine kısaca bir göz atalım.

Eski Harman Makinesi (Kara Patoz)

Patoz makinesinin Tarihi

  1. Yüzyılın sonlarında ailesi de çiftçilikle uğraşan İskoçyalı makine mühendisi Andrew Meikle (Doğumu 5 Mayıs 1719 – Ölümü 27 Kasım 1811) Tarafından icat edilmiştir. İcat edilen bu makine, ilk başta dış kabuğu buğday tanesinden çıkarmak için kullanılan bir cihazdı .

Bu icat, 18. yüzyılın sonlarında İngiliz Tarımsal Devrim’in en önemli gelişmelerinden biri olarak görülüyordu . Bazıları icat hakkında Leckie adında bir İskoç çiftçisinin daha önceki tasarımında geliştirdiğini söylese de buluşun 1786 yılında yapıldığı bilinmektedir.

İskoçyalı makine mühendisi Andrew Meikle’nin icatları arasında yel değirmeni ve elle manüel çevrilen küçük işlevli tarım makineleri de bulunmaktadır. Patoz makinesinin kullanımında rüzgâr gücüde kullanılmıştır. Tarihte, insan ve rüzgâr gücüyle ilk patoz makinesini İskoçlar kullanmıştır desek yanılmış olmayız.

Patoz Nedir? Makine Türleri ve İsimleri Nelerdir?

Patoz, fındık, buğday ve buna benzer birçok tarımsal ürünün kabuklarından ve çöplerinden kolayca ayrıştırılma işinin sağlandığı bir işlem olarak bilinir.

Patoz; İcat edildiği günden bu yana işlevi, yöresel ve yapısal özellikleri bakımından bir çok isimle anılmıştır. Teneke Patoz, Yelli patoz, Kara Patoz, harman makinesi ve savurmalı patoz gibi isimlerle anılmıştır.

Başta da belirttiğimiz gibi işlevi ve yöresel söylemleri bakımından çeşitli isimlerle bu günümüze kadar anıla gelmiştir. Ülkemizde en çok bilinen ve kullanılan adları ise Patoz, Kara Patoz ve Harman makinesi başlıca isimleridir.

1952-55 yılları arasında ABD’den ithal edilen mekanik yani metalden yapılan harman makineleri ülkede yeni bir çiftçilik akımını ortaya çıkarmıştır. Ancak yurdum insanının “Teneke Patoz” diye isimlendirdiği bu makine servet değerindedir. Yabancı ülkeden ithal edilen bu makine Türk çiftçisinin gözbebeğidir. Yazımızın başında da bahsettiğimiz üzere ancak varlıklı ailelerin aldığı bu patoz makineleri köylüler tarafından imece usulüyle kullanılmıştır.

Hatta durum böyle olunca makinesi olanlar patoz yapma işini meslek haline getirmiş ücret karşılığında bu mesleği icra etmeye başlamışlardır. Teneke patozların gelmesi, kara patozlara rağbeti azaltmıştır. Çünkü hız, güç ve zaman anlamında mekanik patozlar 3 kat daha verimli çalışmaktadır.

Kara patozlar nostalji anlamında atıl bir vaziyette köylerde dinlenmeye çekilmişken. Mekanik patozlar kendini geliştirerek günümüzde halen kullanılmaya devam etmektedir. Günümüz mekanik patozları traktöre bağlanan kayışlarla çalışmaktadır. Hatta daha gelişmişleri tarlada hasat’ı biçerek ayıklama işlemi gerçekleştirmektedir.

Eski Harman Makinesiyle Patoz Yapma

Patoz Türleri Nelerdir?

Patoz türleri denilince Savurmalı patoz ve kara patoz olarak bilinen iki farklı türden bahsetmek mümkündür. Her iki tür makinede icat edildiğinden ve kullanılmaya başladığından bu güne kadar çiftçilerin ve tarım ile uğraşan kişilerin yükünü azaltmayı başarmıştır.

Eski usül olarak bilinen ve tamamen insan gücüne dayanan kara Patoz’dan bahsetmiştik. Savurmalı patoz ise teknolojik açıdan gelişmiş ve desteklenmiş harman makineleridir. Yani bir yandan aldığı hasat’ı diğer yandan motor gücüyle savurur bunun için savurmalı patoz ismi ile anılır.

savurmalı patoz’un kayış ve şaft ile çalışanı vardır. “Kayış atmak” lafı bu patoz’un icadı olsa gerek. Savurmalı patoz’da en şanssız olan kişi ise patoz’un önünde duran ve bütün bir hasat’ın tozunu yutan kişilerdir. Bu yüzden patoz yapacak kişiler ağızlarına ve burunlarına toz kaçmaması için, örtü, tülbent, bez gibi şeyler bağlayarak kendilerini tozdan korurlar.

Patoz’un içine ot atanlar biraz daha şanslıdır, çünkü tozun arkasında dururlar ve tozdan uzaktırlar, sadece samanı toplama ve makinenin içine saman atma yorgunluğu vardır. Patoz traktör sahibi en şanslısıdır. Seyreder ve sigarasını tellendirir, ara sırada saman atanlara yardımcı olur hakkını yemeyelim:)

Her İlçede Bir Anadolu Müzesi Neden Olmasın?

Özellikle yaz aylarında İstanbul’dan köylere giden gurbetçiler, Eski Harman makinelerine yada diğer bir deyişle kara patozlara köylerin atıl yerlerinde yada harmanlarda rastlamaktadır. Şehirden gelen ziyaretçiler patoz ve kağnı gibi eski ahşap araçları görünce mutlaka bir fotoğrafını çekmektedirler.

Eski harman makineleri yada eski köy yaşantısındaki kullanılan alet ve edevatlar her zaman şehirli ziyaretçilerin ve yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Bunun gibi tarihi değeri olan envanterler ilçe merkezlerinde küçük bir müzede, parkta yada ilçede herkesin ziyarete edebileceği bir yerde müzevari anlamda sergilenirse çok güzel bir kültür hizmeti olacağına inanıyorum.

Böyle bir hizmet yapılırsa hem yabancı turistler hem de yerli turistler bu gibi kültür hizmetlerinden yararlanabilir. Bu sayede yeni nesil Z kuşağı gençler dedelerinin nasıl bir zorluklarda yaşadığını bir nebzede olsa anlayabilir…

Ben yazıma son verirken hepinizi saygıyla ve muhabbetle selamlıyor, geleneğinizi, göreneğinizi,  kültürünüzü ve büyüklere olan vefanızı unutmamanızı temenni ediyorum.

YAZARIN SON YAZILARI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ